Početna stranica 

Dakle, manuelni mjenjači su tip mjenjača gdje se promjena stepena prenosa vrši ručno djelovanjem na ručicu mjenjača, a za vrijeme promjene nogom se pritisne pedala kvačila mjenjača. Djelovanjem na pedalu kvačila, razdvajamo prenos snage sa motora prema mjenjaču, i to je prvi preduslov za promjenu brzine (poželjno potražiti kvačilo u ovoj rubrici). Teoretski jednostavno, ali praktično teže je izvediva promjena stepena prenosa i bez pomoći kvačila. Potreban je osjećaj, prilagođavanje broja obrtaja motora i mirna ruka.

 Za razliku od manuelnog mjenjača kod kojeg stepene prenosa bira neposredno vozač, kod automatskog mjenjača to nije slučaj.

 

Kod njega se promjena stepena prenosa vrši automatski u zavisnosti od uslova vožnje. Uz manuelni tip mjenjača promjena stepena prenosa vrši se ručno, djelovanjem na ručicu mjenjača. Postoje i hibridne konstrukcije gdje je preuzeta konstrukcija manuelnog mjenjača i uz primjenu mehanizama prilagođena za automatsko mijenjanje brzine. Sve su to specifični slučajevi i ne treba ih nigdje posebno svrstavati. Križni zglob je sastavljen od dviju zglobnih vilica spojenih križem na kojem su pravokutno jedan naspram drugome oslonjeni čepovi. Vratila sastavljena takvim kardanskim zglobom mogu se okretati i onda kada njihove osi nisu usporedne, odnosno kada mijenjaju međusobni kut. Neki automobili imaju centrifugalnu spojku čija je konstrukcija slična spojci sa zavojnim oprugama; njezina karakteristika su utezi na isključnim polugama. Spojka omogućava prekid prijenosa snage s motora na pogonske kotače.

Ručica automatskog mjenjača ima sljedeće položaje: “P”, “R”, “N”, “D”. Prvi položaj “P” se zauzuma kada se vozilo parkira, dakle kada se treba obezbijediti da vozilo ne krene samo nakon napuštanja.

AS013

Drugi položaj “R” označava položaj za vožnju unazad.

AS014

Položaj “N” je neutralni položaj, ili ono što se kod manuelnog mjenjača naziva “izbačeno iz brzine”.

AS015

 

Položaj “D” je nastalo od engleskog “drive” što znači “vožnja” i označava položaj za vožnju. Kada se želi voziti automobil sa automatskim mjenjačem i to na način da se ostavi mogućnost odabira bilo koje brzine, bira se ovaj položaj.

AS016
Pored nabrojanih, položaji koje može da zauzme ručica mogu biti i “O”, “2”, “1”. Položaj “O” je rijedak, a dolazi od engleskog “overdrive” i značilo bi nešto kao “za vožnu po autoputevima”. Trenutno je u Bosni i Hercegovini skoro neupotrebljiv.

AS017

Položaj “2” se odabire ako se želi voziti automobil u drugoj brzini, a položaj “1” je analogan prethodnom slučaju. Nekada se, naime, javi potreba da želimo voziti u prvom ili drugom stepenu prenosa isključivo (uzbrdice, nizbrdice).

AS018

AS019

 

Postoje i nekolike značajne osobine ponašanja ovih mjenjača u vožnji.
Ako se naprimjer izabere drugi stepen prenosa, mjenjač ga neće zauzeti ako se kreće prebrzo. Do prebacivanja u drugi stepen prenosa dolazi kada se brzina vozila spusti do nivoa kada je moguće prebacivanje u taj stepen. Šta znači prethodna rečenica, može se vidjeti na gluposti kao kada bi se tokom normalne vožnje petom brzinom odjednom prebacilo u drugi stepen prenosa. Desilo bi se mučenje motora i cijelog transmisionog sistema.
Zanimljivo je i ponašanje automatskog mjenjača kada se naglo pritisne papučica gasa, i to do kraja. Tada mjenjač prepoznaje želju vozača za naglim ubrzanjem i odmah smanjuje brzinu za stepen niže, kao kakav dobar reli vozač.
Konstrukciono, klasičan automatski mjenjač je potpuno različit od manuelnog. Praktično u njemu imamo mehanizam koji se zasniva na planetarnim zupčanicima, a u samom mjenjaču postoje i klasične spojnice (kvačila) koje djeluju u zavisnosti od toga koji stepen prenosa treba zauzeti. Kod manuelnog mjenjača je drugačije i za svaki stepen prenosa (što bi rekli za svaku brzinu) postoji par zupčanika u mjenjaču, što je potpuno različito od automatskog.
Automatski mjenjač pored ovakvog sklopa zupčanika, sa centralnim i planetarnim zupčanicima i pored spojica (kvačila) u sebi sadrži još i pumpu za ulje, obično zupčastu. Spojnica kod manuelnog mjenjača se razlikuje od one kod automatskog. Pošto se kod manuelnog mjenjača dešava bukvalno prekid kretanja obrtanja od motora ka točkovima prilikom promjene brzine, kod automatskog to i nije slučaj. Između automatskog mjenjača i motora se nalazi hidrodinamička spojnica. Prikladniji naziv za nju je pretvarač momenta.
Funkcioniše na principu pumpa-motor. To jest u sebi sadrži elemente koji funkcionišu kao pumpa za ulje, a drugi dio kao motor koji ovo kretanje ulja pretvara opet u okretanje koje prenosi dalje ka mjenjaču i točkovima. Zahvaljujući ovome pretvaraču, naravno uz sva ona kvačila u samom mjenjaču, promjena stepena prenosa se dešava glatko. Uslovi vožnje, ustvari, diriguju koji stepen prenosa će biti uključen.
Koliko je otvoren leptir gasa u usisnoj grani ili koliki je potpritisak u usisnoj grani, koja je brzina vozila, koji je broj okretaja motora, samo su neki od ulaznih elemenata na osnovu kojeg dolazi do automatske promjene stepena prenosa. Nekada je mehanički sistem kontrolisao sve, a danas kao i svugdje drugo elektronika je ta koja ima glavnu riječ.

Automobili sa automatskim mjenjačem troše više goriva nego automobili sa manuelnim mjenjačem. Što se tiče održavanja, treba provjeravati ulje u pretvaraču momenta i u samom mjenjaču. Automatski mjenjač zbog svojeg principa rada ne može omogućiti kočenje motorom, što je na našim nizbrdicama po snijegu i ledu jako poželjno.
Od svih konkretnih prednosti, automobile sa automatskim mjenjačem je lakše voziti.